भारतीय स्वातंत्र्यलढा (1857–1947)

मुख्य योगदान आणि परीक्षेचे महत्त्व

याला शिपाई बंड किंवा पहिले स्वातंत्र्ययुद्ध असेही म्हणतात. 10 मे 1857 रोजी मीरतमध्ये चरबीयुक्त काडतुसांच्या मुद्द्यावरून सुरू झाले, दिल्ली, लखनौ, कानपूर आणि झाशीपर्यंत पसरले. ईस्ट इंडिया कंपनीच्या राज्याचा अंत केला.

परीक्षेसाठी महत्त्वाची तथ्ये

• 10 मे 1857 रोजी मीरतमध्ये सुरू; दिल्लीत बहादूर शाह जफरला प्रतीकात्मक नेता घोषित केले.
• झाशीची राणी लक्ष्मीबाई आणि तांतिया टोपे यांनी मध्य भारतात प्रमुख प्रतिकाराचे नेतृत्व केले.
• वि.दा. सावरकरांनी 1909 च्या पुस्तकात याला "1857 चे भारतीय स्वातंत्र्ययुद्ध" म्हटले.

मुख्य योगदान आणि परीक्षेचे महत्त्व

ईस्ट इंडिया कंपनीचे राज्य संपवले आणि भारताचे प्रशासन थेट ब्रिटिश क्राउनकडे सोपवले. लंडनमध्ये भारतासाठी राज्य सचिव पद निर्माण केले, आणि भारतात गव्हर्नर-जनरलच्या जागी व्हाइसरॉय नेमला गेला.

परीक्षेसाठी महत्त्वाची तथ्ये

• 1857 च्या बंडानंतर ब्रिटिश संसदेने पारित केला.
• लॉर्ड कॅनिंग क्राउन राज्याच्या अंतर्गत भारताचे पहिले व्हाइसरॉय बनले.
• राणी व्हिक्टोरियाच्या 1858 च्या जाहीरनाम्यात धार्मिक बाबींत हस्तक्षेप न करण्याचे वचन दिले.

मुख्य योगदान आणि परीक्षेचे महत्त्व

स्वामी दयानंद सरस्वतींनी मुंबईत स्थापन केलेली सामाजिक-धार्मिक सुधारणा चळवळ, जी वैदिक तत्त्वांकडे परत जाण्याचा पुरस्कार करत होती, मूर्तीपूजा, जातिव्यवस्था आणि बालविवाहाला विरोध करत होती.

परीक्षेसाठी महत्त्वाची तथ्ये

• स्वामी दयानंद सरस्वती यांनी 1875 मध्ये मुंबईत स्थापन केली, जे "सत्यार्थ प्रकाश"चे लेखक होते.
• "वेदांकडे परत जा" यास प्रोत्साहन दिले आणि मूर्तीपूजा, जातिभेद आणि बालविवाहाला विरोध केला.
• त्याची शैक्षणिक शाखा, DAV शाळा चळवळीने उत्तर भारतात आधुनिक शिक्षणाचा प्रसार केला.

मुख्य योगदान आणि परीक्षेचे महत्त्व

मुंबईत आपल्या पहिल्या अधिवेशनात 72 प्रतिनिधींसह स्थापन झाली, ज्याचे अध्यक्षपद डब्ल्यू.सी. बोनर्जी यांनी सांभाळले. मूळतः शिक्षित भारतीय मतांसाठी "सेफ्टी व्हॉल्व्ह" म्हणून, ती पुढील सहा दशके स्वातंत्र्यलढ्याचे प्रमुख वाहन बनली.

परीक्षेसाठी महत्त्वाची तथ्ये

• पहिले अधिवेशन डिसेंबर 1885 मध्ये मुंबईत झाले; डब्ल्यू.सी. बोनर्जी पहिले अध्यक्ष होते.
• सेवानिवृत्त ब्रिटिश सनदी अधिकारी ए.ओ. ह्यूम यांनी काँग्रेसच्या स्थापनेत महत्त्वाची भूमिका बजावली.
• राष्ट्रवादी राजकारणाचे प्रमुख व्यासपीठ बनले, ज्यात मध्यमवर्गीय आणि नंतर जहाल व गांधीवादी सामील झाले.

मुख्य योगदान आणि परीक्षेचे महत्त्व

व्हाइसरॉय लॉर्ड कर्झनने प्रशासकीय कारणाखाली जातीय आधारावर बंगालची फाळणी केली, ज्यामुळे स्वदेशी चळवळ सुरू झाली — ब्रिटिश मालाचा बहिष्कार आणि स्वदेशी उद्योगाला प्रोत्साहन.

परीक्षेसाठी महत्त्वाची तथ्ये

• व्हाइसरॉय कर्झनने घोषित केले, 16 ऑक्टोबर 1905 पासून लागू; बंगालला हिंदू-बहुसंख्य पश्चिम आणि मुस्लिम-बहुसंख्य पूर्व मध्ये विभागले.
• स्वदेशी चळवळीला जन्म दिला — विदेशी मालाचा बहिष्कार, स्वदेशी उद्योग व शिक्षणाला प्रोत्साहन.
• मोठ्या जनतेच्या विरोधामुळे 1911 मध्ये फाळणी रद्द करण्यात आली — ब्रिटिश धोरणाचा दुर्मिळ उलटफेर.

मुख्य योगदान आणि परीक्षेचे महत्त्व

भारतातील मुस्लिमांच्या राजकीय हक्कांच्या संरक्षणासाठी ढाका येथे स्थापन. सुरुवातीला ब्रिटिश राज्याला पाठिंबा दिला पण नंतर वेगळ्या राज्याच्या मागणीचे केंद्र बनले.

परीक्षेसाठी महत्त्वाची तथ्ये

• बंगालच्या फाळणीनंतर लगेच डिसेंबर 1906 मध्ये ढाका येथे स्थापन.
• मुस्लिमांसाठी वेगळ्या मतदारसंघाच्या मागणीला पाठिंबा दिला, जी 1909 च्या मोर्ले-मिंटो सुधारणांत मान्य झाली.
• मुहम्मद अली जिना 1916 मध्ये त्याचे अध्यक्ष बनले आणि नंतर पाकिस्तानच्या मागणीचे नेतृत्व केले.

मुख्य योगदान आणि परीक्षेचे महत्त्व

भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस आपल्या सुरत अधिवेशनात मध्यमवर्गीय (गोखले, फिरोजशाह मेहता) आणि जहाल (टिळक, लाल-बाल-पाल) यांत विभागली, ज्यामुळे चळवळ कमकुवत झाली.

परीक्षेसाठी महत्त्वाची तथ्ये

• फूट 1907 च्या सुरत अधिवेशनात काँग्रेस अध्यक्षाची निवड आणि आंदोलनाच्या पद्धतींवरून झाली.
• मध्यमवर्गीय घटनात्मक मार्गांना अनुकूल होते; जहाल बहिष्कार, स्वदेशी व प्रत्यक्ष कारवाईला अनुकूल होते.
• दोन्ही गट 1916 च्या लखनौ अधिवेशनात पुन्हा एकत्र आले.

मुख्य योगदान आणि परीक्षेचे महत्त्व

भारतीय परिषद कायदा 1909 ने मुस्लिमांसाठी वेगळा मतदारसंघ सुरू केला आणि विधान परिषदांमध्ये भारतीय सहभाग वाढवला, परंतु भारतीय राजकारणात जातीय विभागणीला संस्थात्मक रूप दिले.

परीक्षेसाठी महत्त्वाची तथ्ये

• भारतीय परिषद कायदा, 1909 म्हणूनही ओळखला जातो.
• धर्माच्या आधारावर वेगळा मतदारसंघ (मुस्लिमांसाठी) हे तत्त्व पहिल्यांदा आणले.
• विधान परिषदांचा आकार वाढवला आणि व्हाइसरॉयच्या कार्यकारी परिषदेत मर्यादित भारतीय सदस्यत्वाला परवानगी दिली.

मुख्य योगदान आणि परीक्षेचे महत्त्व

सहा वर्षांच्या स्वदेशी आंदोलनानंतर, ब्रिटिशांनी 1905 ची बंगाल फाळणी रद्द केली आणि प्रांत पुन्हा एकत्र केला — जनदबावाखाली वसाहतवादी धोरणाचा दुर्मिळ उलटफेर. त्याच वर्षी, दिल्ली दरबाराने घोषित केले की ब्रिटिश भारताची राजधानी कलकत्त्याहून दिल्लीला हलवली जाईल.

परीक्षेसाठी महत्त्वाची तथ्ये

• डिसेंबर 1911 च्या दिल्ली दरबारात घोषित, ज्यात किंग जॉर्ज पाचवा आणि राणी मेरी उपस्थित होते — भारतात मुकुट धारण करणारे एकमेव ब्रिटिश सम्राट.
• बंगाल एक प्रांत म्हणून पुन्हा एकत्र करण्यात आला; 1912 मध्ये बिहार आणि ओरिसाचा वेगळा प्रांत निर्माण करण्यात आला.
• राजधानी औपचारिकपणे 1912 मध्ये कलकत्त्याहून दिल्लीला हलवली; नवी दिल्ली (ल्युटन्स दिल्ली) चे बांधकाम लवकरच सुरू झाले.

मुख्य योगदान आणि परीक्षेचे महत्त्व

काँग्रेसचे मध्यमवर्गीय आणि जहाल पुन्हा एकत्र आले आणि मुस्लिम लीगसोबत घटनात्मक सुधारणांवर करार झाला. त्याच वर्षी टिळक आणि अॅनी बेझंट यांनी स्वराज्याची मागणी करत होम रूल लीग सुरू केली.

परीक्षेसाठी महत्त्वाची तथ्ये

• काँग्रेसचे मध्यमवर्गीय आणि जहाल लखनौ अधिवेशनात पुन्हा एकत्र आले, ज्यामुळे 1907 ची सुरत फूट संपली.
• टिळकांनी "स्वराज्य हा माझा जन्मसिद्ध हक्क आहे आणि तो मी मिळवणारच" हा प्रसिद्ध नारा दिला.
• अॅनी बेझंट यांनी मद्रासमध्ये त्यांची होम रूल लीग स्थापन केली, तर टिळकांनी पुण्यात समांतर लीग चालवली.

मुख्य योगदान आणि परीक्षेचे महत्त्व

महात्मा गांधींची भारतातील पहिली प्रमुख सविनय कायदेभंग मोहीम, बिहारच्या नीळ शेतकऱ्यांना पाठिंबा देत ज्यांना शोषणकारी "तीनकठिया" पद्धतीखाली नीळ पिकवण्यास भाग पाडले जात होते.

परीक्षेसाठी महत्त्वाची तथ्ये

• 1915 मध्ये दक्षिण आफ्रिकेतून परतल्यानंतर गांधींची भारतातील पहिली सत्याग्रह मोहीम.
• "तीनकठिया" पद्धतीला आव्हान दिले जी शेतकऱ्यांना त्यांच्या जमिनीच्या 3/20 भागावर नीळ पिकवण्यास भाग पाडत होती.
• राजेंद्र प्रसाद, जे नंतर भारताचे पहिले राष्ट्रपती बनले, या मोहिमेत गांधींसोबत सामील झाले.

मुख्य योगदान आणि परीक्षेचे महत्त्व

जनरल डायरने अमृतसरच्या जालियनवाला बागेत निःशस्त्र जमावावर गोळीबार करण्याचा आदेश दिला, ज्यात शेकडो लोक मारले गेले. हे हत्याकांड राष्ट्रासाठी धक्कादायक होते आणि स्वातंत्र्यलढ्याला जहाल बनवणारा निर्णायक क्षण मानला जातो.

परीक्षेसाठी महत्त्वाची तथ्ये

• 13 एप्रिल 1919 (वैशाखी दिवस) रोजी अमृतसर, पंजाबमध्ये घडले; अधिकृत मृत्युसंख्या सुमारे 379 होती.
• रौलट कायद्याने (1919) खटल्याशिवाय अटकेची परवानगी दिली, ज्यामुळे गांधींच्या नेतृत्वाखाली देशव्यापी निदर्शने झाली.
• रवींद्रनाथ टागोरांनी विरोधात आपली नाइटहूड परत केली; उधम सिंगने 1940 मध्ये लंडनमध्ये मायकेल ओ'डायरची हत्या केली.

मुख्य योगदान आणि परीक्षेचे महत्त्व

गांधींची पहिली देशव्यापी जनआंदोलन, खिलाफत आघाडीनंतर सुरू केली, ज्यात भारतीयांना ब्रिटिश पदव्या, शाळा, न्यायालये आणि माल यांचा बहिष्कार करण्याचे आवाहन केले.

परीक्षेसाठी महत्त्वाची तथ्ये

• 1920 मध्ये सुरू केली, गांधींच्या असहकाराला मुस्लिम खिलाफत चळवळीशी जोडून हिंदू-मुस्लिम एकता निर्माण करण्याचा प्रयत्न.
• ब्रिटिश पदव्या, सरकारी शाळा, न्यायालये आणि विदेशी कापडाच्या बहिष्काराचे आवाहन केले.
• चौरी चौरा येथील हिंसाचारानंतर गांधींनी फेब्रुवारी 1922 मध्ये चळवळ मागे घेतली.

मुख्य योगदान आणि परीक्षेचे महत्त्व

गोरखपूर जिल्ह्यात (उत्तर प्रदेश) आंदोलक आणि पोलिसांत झालेली चकमक हिंसक झाली, ज्यात जमावाने पोलीस ठाणे जाळून 22 पोलिसांना मारले. अहिंसेशी बांधील गांधींनी याला प्रतिसाद म्हणून असहकार चळवळ मागे घेतली.

परीक्षेसाठी महत्त्वाची तथ्ये

• 4 फेब्रुवारी 1922 रोजी संयुक्त प्रांत (आता उत्तर प्रदेश) मधील गोरखपूर जिल्ह्यातील चौरी चौरा येथे घडले.
• यामुळे गांधींना असहकार चळवळ स्थगित करावी लागली, असे मानत की भारत अद्याप पूर्ण सत्याग्रह शिस्तीसाठी तयार नाही.
• हा निर्णय वादग्रस्त होता — सुभाष चंद्र बोस यांसारख्या अनेक तरुण राष्ट्रवाद्यांना तो अकाली वाटला.

मुख्य योगदान आणि परीक्षेचे महत्त्व

घटनात्मक सुधारणांच्या आढाव्यासाठी स्थापन झालेल्या संपूर्ण ब्रिटिश सांविधिक आयोगाला "सायमन गो बॅक" निदर्शनांसह देशव्यापी बहिष्कार करण्यात आला कारण त्यात कोणताही भारतीय सदस्य नव्हता.

परीक्षेसाठी महत्त्वाची तथ्ये

• 1928 मध्ये भारतात आले; भारतीयांना वर्ज्य केल्यामुळे "सायमन गो बॅक" नाऱ्याखाली देशव्यापी निदर्शने झाली.
• लाला लजपत राय लाहोरमध्ये पोलिसांच्या लाठीहल्ल्यात गंभीर जखमी झाले आणि काही आठवड्यांनी त्यांचा मृत्यू झाला.
• भगतसिंग आणि साथीदारांनी लजपत रायांच्या मृत्यूचा बदला घेण्यासाठी 1928 मध्ये पोलीस अधिकारी सॉंडर्सची हत्या केली.

मुख्य योगदान आणि परीक्षेचे महत्त्व

जवाहरलाल नेहरूंच्या अध्यक्षतेखाली आपल्या लाहोर अधिवेशनात काँग्रेसने पूर्ण स्वातंत्र्य ("पूर्ण स्वराज्य") हे आपले उद्दिष्ट घोषित केले, जे डोमिनियन स्थितीच्या आधीच्या मागणीची जागा घेत होते.

परीक्षेसाठी महत्त्वाची तथ्ये

• डिसेंबर 1929 मध्ये लाहोरमध्ये आयोजित; जवाहरलाल नेहरूंनी काँग्रेस अध्यक्ष म्हणून अध्यक्षपद भूषवले.
• 26 जानेवारी 1930 हा देशभर पहिला "स्वातंत्र्य दिन" म्हणून साजरा करण्यात आला, ज्यात संपूर्ण भारतात तिरंगा फडकवला गेला.
• याच कारणामुळे 1950 मध्ये राज्यघटना लागू झाल्यावर 26 जानेवारी हा प्रजासत्ताक दिन म्हणून निवडला गेला.

मुख्य योगदान आणि परीक्षेचे महत्त्व

गांधींनी साबरमती आश्रमापासून दांडीपर्यंत 385 किमीची 24 दिवसांची यात्रा केली जेणेकरून समुद्राच्या पाण्यापासून मीठ बनवून वसाहतवादी मीठ कराचा कायदा मोडता येईल, ज्यामुळे सविनय कायदेभंग चळवळ सुरू झाली.

परीक्षेसाठी महत्त्वाची तथ्ये

• यात्रा 12 मार्च 1930 रोजी साबरमती आश्रमातून सुरू झाली आणि 6 एप्रिल 1930 रोजी दांडीला पोहोचली, जिथे गांधींनी मीठ कायदा मोडला.
• व्यापक सविनय कायदेभंग चळवळीला जन्म दिला — विदेशी कापड, मद्य यांचा बहिष्कार आणि कर न भरणे.
• गांधींच्या अटकेनंतर सरोजिनी नायडूंनी धरासना मीठ कारखान्यावरील छाप्याचे नेतृत्व केले.

मुख्य योगदान आणि परीक्षेचे महत्त्व

गांधींनी राजकीय कैद्यांच्या सुटकेच्या आणि मीठ उत्पादनावरील सवलतींच्या बदल्यात सविनय कायदेभंग स्थगित करण्यास सहमती दिली, नंतर लंडनमधील दुसऱ्या गोलमेज परिषदेत एकमेव काँग्रेस प्रतिनिधी म्हणून सहभाग घेतला.

परीक्षेसाठी महत्त्वाची तथ्ये

• 5 मार्च 1931 रोजी गांधी आणि व्हाइसरॉय लॉर्ड आयर्विन यांच्यात स्वाक्षरी झाली, ज्यामुळे सविनय कायदेभंग चळवळ तात्पुरती संपली.
• गांधींनी लंडनमधील दुसऱ्या गोलमेज परिषदेत (1931) एकमेव काँग्रेस प्रतिनिधी म्हणून सहभाग घेतला.
• परिषद अल्पसंख्याक/जातीय प्रतिनिधित्वाचा प्रश्न सोडवण्यात अयशस्वी ठरली, ज्यामुळे पुणे कराराची पूर्वसूचना मिळाली.

मुख्य योगदान आणि परीक्षेचे महत्त्व

दलित वर्गांसाठी सांप्रदायिक पुरस्काराच्या वेगळ्या मतदारसंघाविरुद्ध गांधींच्या उपोषणानंतर गांधी आणि बी.आर. आंबेडकर यांच्यात स्वाक्षरी झाली. यामुळे त्यांना सामान्य मतदारसंघातच आरक्षित जागा देण्यात आल्या.

परीक्षेसाठी महत्त्वाची तथ्ये

• 24 सप्टेंबर 1932 रोजी पुण्यातील येरवडा सेंट्रल जेलमध्ये स्वाक्षरी झाली, ज्यामुळे गांधींचे "प्राणांतिक उपोषण" संपले.
• सांप्रदायिक पुरस्काराच्या वेगळ्या मतदारसंघाची जागा संयुक्त हिंदू मतदारसंघातील आरक्षित जागांनी घेतली.
• जातिभेद हाताळण्याच्या पद्धतीवर गांधी आणि आंबेडकर यांच्यातील खोल वैचारिक मतभेद दर्शवते.

मुख्य योगदान आणि परीक्षेचे महत्त्व

भारतासाठी त्या वेळी पारित झालेला सर्वात लांब ब्रिटिश कायदा, ज्याने प्रांतीय स्वायत्तता आणि एक (अंमलात न आलेला) अखिल भारतीय संघराज्य आणले. हा स्वतंत्र भारताच्या राज्यघटनेत स्वीकारलेल्या रचनेसाठी आधार ठरला.

परीक्षेसाठी महत्त्वाची तथ्ये

• प्रांतीय स्वायत्तता आणली, प्रांतांमध्ये द्वैध शासन (1919 पासून लागू) रद्द केले.
• प्रांत आणि संस्थानांच्या अखिल भारतीय संघराज्याचा प्रस्ताव दिला, जो कधीही अंमलात आला नाही.
• एक संघीय न्यायालय (सर्वोच्च न्यायालयाचा पूर्वसुरी) आणि भारतीय रिझर्व्ह बँकेची स्थापना केली.

मुख्य योगदान आणि परीक्षेचे महत्त्व

सुभाष चंद्र बोस, पुनर्निर्वाचित काँग्रेस अध्यक्ष, यांनी रणनीतीवर गांधींशी संघर्षानंतर राजीनामा दिला, नंतर फॉरवर्ड ब्लॉकची स्थापना केली. त्याच वर्षी दुसऱ्या महायुद्धाच्या उद्रेकाने ब्रिटनला भारतीय पाठिंबा मागण्यास भाग पाडले.

परीक्षेसाठी महत्त्वाची तथ्ये

• बोस यांनी 1939 च्या त्रिपुरी अधिवेशनात गांधी-समर्थित उमेदवाराविरुद्ध काँग्रेस अध्यक्षपदी पुनर्निर्वाचन जिंकले, परंतु कार्यकारी समितीच्या स्थापनेवरील वादात राजीनामा दिला.
• बोस यांनी नंतर फॉरवर्ड ब्लॉकची स्थापना केली, जो काँग्रेसमधील एक डाव्या विचारसरणीचा पक्ष होता.
• दुसरे महायुद्ध सप्टेंबर 1939 मध्ये सुरू झाले; भारताला सल्लामसलत न करता युद्धात ढकलल्याच्या विरोधात काँग्रेस प्रांतीय मंत्रिमंडळांनी राजीनामा दिला.

मुख्य योगदान आणि परीक्षेचे महत्त्व

क्रिप्स मिशनचे प्रस्ताव अपुरे मानून नाकारल्यानंतर, गांधींनी तातडीच्या स्वातंत्र्याची मागणी करत "करा किंवा मरा" चले जाव चळवळ सुरू केली. संपूर्ण काँग्रेस नेतृत्वाला अटक करण्यात आली.

परीक्षेसाठी महत्त्वाची तथ्ये

• क्रिप्स मिशनने (मार्च 1942) युद्धानंतर डोमिनियन स्थिती देण्याची ऑफर दिली, जी काँग्रेसने "पोस्ट-डेटेड चेक" म्हणत नाकारली.
• चले जाव चळवळ 8 ऑगस्ट 1942 रोजी सुरू झाली; गांधींनी मुंबईच्या गोवालिया टँक मैदानावर "करा किंवा मरा" चे आवाहन केले.
• घोषणेच्या काही तासांतच वरिष्ठ नेतृत्वाच्या अटकेनंतर अरुणा असफ अली यांनी गोवालिया टँकवर ध्वज फडकवला.

मुख्य योगदान आणि परीक्षेचे महत्त्व

सुभाष चंद्र बोस यांनी सिंगापूरमध्ये आझाद हिंद फौजेची कमान घेतली आणि स्वतंत्र भारताच्या हंगामी सरकारची घोषणा केली, जपानी पाठिंब्याने भारताला ब्रिटिश राज्यापासून मुक्त करण्यासाठी सशस्त्र मोहिमेचे नेतृत्व केले.

परीक्षेसाठी महत्त्वाची तथ्ये

• बोस 1943 मध्ये सिंगापूरला पोहोचले आणि आझाद हिंद फौजेचे नेतृत्व घेतले, "जय हिंद" आणि "मला रक्त द्या, मी तुम्हाला स्वातंत्र्य देईन" हा नारा दिला.
• आझाद हिंद फौजेत एक महिला रेजिमेंट, झाशीची राणी रेजिमेंट होती, ज्याचे नेतृत्व कॅप्टन लक्ष्मी सहगल यांनी केले.
• आझाद हिंद फौजेच्या सैनिकांनी बर्मा मोहिमेत जपानसोबत लढाई केली; युद्धानंतर लाल किल्ल्यातील आझाद हिंद फौज खटल्यांनी देशव्यापी सहानुभूती निर्माण केली.

मुख्य योगदान आणि परीक्षेचे महत्त्व

मुस्लिम लीगच्या डायरेक्ट अॅक्शन डेच्या आवाहनामुळे कलकत्त्यात जातीय दंगली झाल्या ज्यात हजारो लोक मारले गेले, ज्यामुळे हिंदू-मुस्लिम अविश्वास अधिक गडद झाला. त्या वर्षी आधी कॅबिनेट मिशनने सैल संघराज्य रचनेखाली भारताला एकत्र ठेवण्याचा प्रयत्न केला होता पण तो अयशस्वी ठरला.

परीक्षेसाठी महत्त्वाची तथ्ये

• डायरेक्ट अॅक्शन डे 16 ऑगस्ट 1946 रोजी साजरा करण्यात आला, ज्यामुळे "महान कलकत्ता हत्याकांड" घडले ज्यात हजारो लोक मारले गेले.
• कॅबिनेट मिशनने (1946) भारताला एकत्र ठेवण्यासाठी त्रिस्तरीय संघराज्य रचनेचा प्रस्ताव दिला, जो व्यवहारात लीग आणि नंतर काँग्रेसने नाकारला.
• त्याच 1946 मध्ये, मुंबईतील रॉयल इंडियन नेव्ही बंडाने भारतीय सशस्त्र दलांत वाढत्या असंतोषाचे प्रतिबिंब दाखवले.

मुख्य योगदान आणि परीक्षेचे महत्त्व

भारतीय स्वातंत्र्य कायद्याखाली (माउंटबॅटन योजनेवर आधारित) 15 ऑगस्ट 1947 रोजी मध्यरात्री भारताला स्वातंत्र्य मिळाले, ज्याचवेळी रॅडक्लिफ आयोगाने आखलेल्या रेषांसह भारत आणि पाकिस्तानमध्ये फाळणी झाली.

परीक्षेसाठी महत्त्वाची तथ्ये

• जवाहरलाल नेहरूंनी भारताचे पहिले पंतप्रधान म्हणून 14-15 ऑगस्ट 1947 च्या मध्यरात्री "नियतीशी करार" हे भाषण दिले.
• फक्त पाच आठवड्यांत आखलेल्या रॅडक्लिफ रेषेने पंजाब आणि बंगालची विभागणी केली, ज्यामुळे इतिहासातील सर्वात मोठे सामूहिक स्थलांतर घडले.
• महात्मा गांधींची 30 जानेवारी 1948 रोजी नथुराम गोडसे यांनी हत्या केली, स्वातंत्र्यानंतर काही महिन्यांनी.