JGblogs
अभ्यास नकाशे

भारतातील राज्ये व केंद्रशासित प्रदेश

भारतात २८ राज्ये आणि ८ केंद्रशासित प्रदेश आहेत. स्पर्धा परीक्षांच्या दृष्टीने त्यांच्या राजधान्या, स्थापना वर्ष, किनारपट्टी लाभली आहे का, आणि आंतरराष्ट्रीय सीमांची माहिती असणे खूप महत्त्वाचे आहे. हा इंटरॅक्टिव्ह नकाशा परीक्षा उजळणीसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.

Loading map

परीक्षेसाठी महत्त्वाची तथ्ये

भारतात सध्या २८ राज्ये आणि ८ केंद्रशासित प्रदेश असून एकूण ३६ प्रशासकीय विभाग आहेत.

भारताच्या ७,५१६.६ किमी किनारपट्टीवर ९ राज्ये आणि ४ केंद्रशासित प्रदेश आहेत.

हरियाणा, मध्य प्रदेश, छत्तीसगड, झारखंड आणि तेलंगणा ही ५ राज्ये आणि दिल्ली पूर्णपणे भूवेष्टित (landlocked) आहेत.

उत्तर प्रदेश सर्वाधिक ८ राज्ये आणि १ केंद्रशासित प्रदेशाशी आपली सीमा सामायिक करतो.

राज्ये विरुद्ध केंद्रशासित प्रदेश

राज्यांना स्वत:चे लोकनियुक्त सरकार असून त्याचे नेतृत्व मुख्यमंत्री करतात. केंद्रशासित प्रदेश हे केंद्र सरकारच्या प्रत्यक्ष नियंत्रणाखाली असतात, जिथे राष्ट्रपतींद्वारे नियुक्त केलेले नायब राज्यपाल किंवा प्रशासक कामकाज पाहतात. दिल्ली आणि पुडुचेरी सारख्या केंद्रशासित प्रदेशांमध्ये विधानसभा आहेत. भौगोलिकदृष्ट्या किनारपट्टीवरील राज्ये सागरी व्यापार व सुरक्षेसाठी तर सीमावर्ती राज्ये संरक्षणासाठी महत्त्वाची असतात.

राज्ये आणि केंद्रशासित प्रदेश एका दृष्टिक्षेपात

राज्य / केंद्रशासित प्रदेशराजधानीश्रेणीस्थापना वर्षजिल्हेकिनारपट्टी
उत्तर प्रदेशलखनऊराज्य26 Jan 195075भूवेष्टित
कर्नाटकबेंगळुरूराज्य01 Nov 195631किनारपट्टी असलेले
केरळतिरुवनंतपुरमराज्य01 Nov 195614किनारपट्टी असलेले
गुजरातगांधीनगरराज्य01 May 196033किनारपट्टी असलेले
जम्मू आणि काश्मीरश्रीनगर (उन्हाळी) / जम्मू (हिवाळी)केंद्रशासित प्रदेश31 Oct 201920भूवेष्टित
तमिळनाडूचेन्नईराज्य26 Jan 195038किनारपट्टी असलेले
दिल्लीनवी दिल्लीकेंद्रशासित प्रदेश01 Nov 195611भूवेष्टित
पश्चिम बंगालकोलकाताराज्य26 Jan 195023किनारपट्टी असलेले
मध्य प्रदेशभोपाळराज्य01 Nov 195655भूवेष्टित
महाराष्ट्रमुंबईराज्य01 May 196036किनारपट्टी असलेले
राजस्थानजयपूरराज्य01 Nov 195650भूवेष्टित
लडाखलेह (उन्हाळी) / कारगिल (हिवाळी)केंद्रशासित प्रदेश31 Oct 20192भूवेष्टित

चिन्हे व सीमा केवळ शैक्षणिक हेतूने नकाशावर अंदाजे दर्शविल्या आहेत. त्या भारत सरकारच्या अधिकृत सीमांचे प्रतिनिधित्व करत नाहीत.