महाराष्ट्रातील विमानतळ
महाराष्ट्र हे देशातील प्रमुख विमान वाहतूक नेटवर्क असलेले राज्य असून येथे १८ महत्त्वाचे विमानतळ आहेत. यामध्ये दोन मोठे आंतरराष्ट्रीय विमानतळ, केंद्र सरकारच्या ‘उडान’ (UDAN) योजनेअंतर्गत जोडलेले प्रादेशिक विमानतळ, भारतीय संरक्षण दलाचे धावपट्टी विभाग आणि देशातील नामांकित वैमानिक प्रशिक्षण संस्था (Gondia NFTI) यांचा समावेश होतो. MPSC राज्यसेवा, संयुक्त परीक्षा (PSI/STI/ASO), पोलीस भरती, तलाठी व इतर स्पर्धा परीक्षांमध्ये विमानतळांचे स्थान, त्यांचे IATA/ICAO कोड, मिहान (MIHAN) सारख्या महत्त्वाच्या प्रकल्पांची माहिती, आणि भारतातील पहिल्या नागरी विमानतळाचा (जुहू विमानतळ) इतिहास यावर वारंवार प्रश्न विचारले जातात. खालील नकाशावर क्लिक करून सविस्तर अभ्यास नोट्स वाचा, मागील परीक्षांचे प्रश्न अभ्यासा आणि सराव परीक्षा सोडवा.
एकूण विमानतळ
18
आंतरराष्ट्रीय
2
देशांतर्गत
12
लष्करी तळ
1
नकाशावरील विमानतळ चिन्हावर टॅप करा किंवा खालील यादीतून निवडा.
परीक्षेसाठी झटपट रिव्हिजन नोट्स
मुंबईचे छत्रपती शिवाजी महाराज आंतरराष्ट्रीय विमानतळ (BOM) हे देशातील दुसऱ्या क्रमांकाचे व्यस्त विमानतळ असून, ते जगातील सर्वात व्यस्त सिंगल-रनवे विमानतळांपैकी एक आहे.
नागपूरचे डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ (सोनेगाव) हे भारताच्या मध्यवर्ती भौगोलिक स्थानाचा वापर करणाऱ्या ‘मिहान’ (MIHAN) मालवाहतूक प्रकल्पाचे केंद्र आहे.
पुणे विमानतळ (लोहगाव) हा भारतीय हवाई दलाच्या लोहगाव हवाई केंद्रांतर्गत असलेला एक नागरी विभाग (Civil Enclave) आहे. सुरक्षेच्या कारणास्तव येथे फोटो काढण्यास सक्त बंदी आहे.
नाशिक विमानतळ (ओझर) ची धावपट्टी संरक्षण क्षेत्रातील HAL (हिंदुस्तान एरोनॉटिक्स लिमिटेड) च्या मालकीची असून, तिचा वापर मुख्यत्वे सुखोई Su-30MKI लढाऊ विमानांच्या जोडणी व चाचण्यांसाठी होतो.
शिर्डी विमानतळ (काकडी) ची स्थापना २०१७ मध्ये साईबाबा समाधी शताब्दी निमित्त भाविकांच्या सोयीसाठी अहमदनगर जिल्ह्यात झाली. याचे व्यवस्थापन MADC कडे आहे.
जुहू विमानतळ (स्थापना १९३२, जे. आर. डी. टाटा) हा देशातील पहिला नागरी विमानतळ असून, ही टाटा एअरलाइन्सची पहिली धावपट्टी होती. सध्या याचा वापर हेलिपॉर्ट म्हणून होतो.
सिंधुदुर्ग विमानतळ (चिपी) हा दक्षिण कोकणातील पर्यटनाला चालना देण्यासाठी सार्वजनिक-खाजगी भागीदारीतून (PPP) उभारलेला नवीन ग्रीनफील्ड विमानतळ असून, २०२१ मध्ये तो कार्यान्वित झाला.
सोलापूर विमानतळ (होतगी रोड) जवळील साखर कारखान्याच्या चिमणीच्या उंचीच्या तांत्रिक व कायदेशीर वादामुळे येथील नागरी विमान सेवा दीर्घकाळ रखडलेली होती.
रत्नागिरी विमानतळ हे महाराष्ट्रातील पहिले तटरक्षक दल हवाई केंद्र (CGAS) असून, कोकण किनारपट्टीच्या सुरक्षेसाठी आणि शोध मोहिमांसाठी ते अतिशय महत्त्वाचे आहे.
महाराष्ट्रातील विमानतळ एका दृष्टिक्षेपात
| विमानतळाचे नाव | जिल्हा | श्रेणी | IATA कोड | ICAO कोड | स्थापना वर्ष | प्रशासकीय नियंत्रण |
|---|---|---|---|---|---|---|
| छत्रपती शिवाजी महाराज आंतरराष्ट्रीय विमानतळ | मुंबई शहर | International | BOM | VABB | 1942 | मुंबई इंटरनॅशनल एअरपोर्ट लिमिटेड (MIAL) / अदानी ग्रुप |
| डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ | नागपूर | International | NAG | VANP | 1917 | मिहान इंडिया प्रायव्हेट लिमिटेड (MIPL) / MADC |
| पुणे विमानतळ (लोहगाव) | पुणे | Domestic | PNQ | VAPO | 1939 | भारतीय हवाई दल / भारतीय विमानतळ प्राधिकरण (AAI) |
| नाशिक विमानतळ (ओझर) | नाशिक | Domestic | ISK | VAOZ | 1964 | हिंदुस्तान एरोनॉटिक्स लिमिटेड (HAL) / भारतीय विमानतळ प्राधिकरण |
| शिर्डी विमानतळ | अहमदनगर | Domestic | SAG | VASD | 2017 | महाराष्ट्र विमानतळ विकास कंपनी (MADC) |
| छत्रपती संभाजीनगर विमानतळ | छत्रपती संभाजीनगर | Domestic | IXU | VAAU | 1958 | भारतीय विमानतळ प्राधिकरण (AAI) |
| छत्रपती राजाराम महाराज विमानतळ | कोल्हापूर | Domestic | KLH | VAKP | 1987 | भारतीय विमानतळ प्राधिकरण (AAI) |
| श्री गुरु गोबिंद सिंग जी विमानतळ | नांदेड | Domestic | NDC | VAND | 1958 | रिलायन्स एअरपोर्ट डेव्हलपर्स प्रायव्हेट लिमिटेड (RADPL) |
| सिंधुदुर्ग विमानतळ | सिंधुदुर्ग | Domestic | CDY | VOSR | 2021 | आयआरबी सिंधुदुर्ग एअरपोर्ट प्रायव्हेट लिमिटेड |
| जळगाव विमानतळ | जळगाव | Domestic | JLG | VAJL | 1973 | भारतीय विमानतळ प्राधिकरण (AAI) |
| गोंदिया विमानतळ | गोंदिया | Flying School | GDA | VAGD | 1940 | भारतीय विमानतळ प्राधिकरण (AAI) |
| अकोला विमानतळ | अकोला | Domestic | AKD | VAAK | 1943 | भारतीय विमानतळ प्राधिकरण (AAI) |
| अमरावती विमानतळ | अमरावती | Domestic | OMN | VAAM | 1993 | महाराष्ट्र विमानतळ विकास कंपनी (MADC) |
| सोलापूर विमानतळ | सोलापूर | Domestic | SSE | VASL | 1948 | भारतीय विमानतळ प्राधिकरण (AAI) |
| लातूर विमानतळ | लातूर | Domestic | LTU | VALT | 1991 | रिलायन्स एअरपोर्ट डेव्हलपर्स प्रायव्हेट लिमिटेड (RADPL) |
| जुहू विमानतळ | मुंबई उपनगर | Flying School | VABJ | VABJ | 1932 | भारतीय विमानतळ प्राधिकरण (AAI) |
| कराड विमानतळ | सातारा | Flying School | None | VAWR | 1955 | महाराष्ट्र विमानतळ विकास कंपनी (MADC) |
| रत्नागिरी विमानतळ | रत्नागिरी | Defense | None | VARG | 1973 | भारतीय तटरक्षक दल / MIDC |
वरील नकाशा अभ्यासाच्या उद्देशाने बनवलेला एक सोपा आराखडा आहे. विमानतळांचे स्थान, जिल्हे व सीमा अंदाजे असून प्रमाणात नाहीत.