महाराष्ट्रातील राष्ट्रीय उद्याने व अभयारण्ये
महाराष्ट्र ६ विविध राष्ट्रीय उद्याने आणि अनेक वन्यजीव अभयारण्यांचे माहेरघर आहे, जे पश्चिम घाट (सह्याद्री) आणि विदर्भाच्या कोरड्या पानगळीच्या जंगलात पसरलेले आहे. MPSC सारख्या स्पर्धा परीक्षांसाठी, या संरक्षित क्षेत्रांबद्दलची सविस्तर माहिती — ज्यामध्ये त्यांचे जिल्हे, स्थापना वर्षे, मुख्य नद्या, धोक्यात आलेल्या प्रजाती आणि व्याघ्र प्रकल्पांतर्गत स्थिती यांचा समावेश आहे — गुण मिळवून देणारी आहे. माहिती मिळवण्यासाठी नकाशावरील कोणत्याही चिन्हावर टॅप करा किंवा सराव क्विझ मोडमध्ये स्वतःची चाचणी घ्या.
नकाशावरील उद्यान चिन्हावर टॅप करा किंवा खालील यादीतून निवडा.
परीक्षेसाठी झटपट तथ्ये
ताडोबा राष्ट्रीय उद्यान हे महाराष्ट्रातील सर्वात जुने आणि सर्वात मोठे राष्ट्रीय उद्यान आहे, जे १९५५ मध्ये चंद्रपूर जिल्ह्यात स्थापन झाले.
संजय गांधी राष्ट्रीय उद्यान (बोरीवली) हे पूर्णपणे मुंबई महानगर हद्दीत असून त्यात २००० वर्षांपूर्वीच्या बौद्ध कालीन कन्हेरी लेणी आहेत.
चांदोली राष्ट्रीय उद्यान (२००४ मध्ये स्थापन) हे युनेस्को जागतिक वारसा स्थान असून ते सह्याद्री व्याघ्र प्रकल्पाचा दक्षिण भाग बनवते.
अमरावतीमधील गुगामल राष्ट्रीय उद्यान हे मेळघाट व्याघ्र प्रकल्पाचे गाभा क्षेत्र (Core Area) आहे, जो १९७३ मध्ये सुरू झालेल्या पहिल्या ९ व्याघ्र प्रकल्पांपैकी एक आहे.
कोल्हापूरमधील राधानगरी वन्यजीव अभयारण्य हे राज्यातील पहिले वन्यजीव अभयारण्य होते, जे १९५८ मध्ये छत्रपती शाहू महाराजांनी घोषित केले.
भीमाशंकर वन्यजीव अभयारण्य हे महाराष्ट्राचा राज्य प्राणी "शेकरू" (मोठी खार) च्या संरक्षणासाठी राखीव आहे.
संरक्षित क्षेत्रे एका दृष्टिक्षेपात
| उद्यान / अभयारण्य | जिल्हा | स्थापना वर्ष | क्षेत्रफळ (चौ. किमी) | प्रसिद्ध प्राणी | व्याघ्र प्रकल्प |
|---|---|---|---|---|---|
| ताडोबा राष्ट्रीय उद्यान | चंद्रपूर | 1955 | 116.55 | बंगाल वाघ | होय |
| पेंच राष्ट्रीय उद्यान | नागपूर | 1975 | 257.26 | बंगाल वाघ | होय |
| नवेगाव राष्ट्रीय उद्यान | गोंदिया | 1975 | 133.78 | अस्वल आणि पक्षी | होय |
| गुगामल राष्ट्रीय उद्यान | अमरावती | 1975 | 361.28 | बंगाल वाघ आणि रानगवा | होय |
| संजय गांधी राष्ट्रीय उद्यान | मुंबई उपनगर / ठाणे | 1996 | 87 | भारतीय बिबट्या | नाही |
| चांदोली राष्ट्रीय उद्यान | सांगली, कोल्हापूर, सातारा आणि रत्नागिरी | 2004 | 317.67 | बंगाल वाघ आणि रानगवा | होय |
| भीमाशंकर अभयारण्य | पुणे | 1984 | 131 | शेकरू (मोठी खार) | नाही |
| राधानगरी अभयारण्य | कोल्हापूर | 1958 | 351.16 | रानगवा (भारतीय बायसन) | नाही |
| कर्नाळा पक्षी अभयारण्य | रायगड | 1968 | 12.11 | नंदनवन माशीमार | नाही |
| माळढोक पक्षी अभयारण्य | सोलापूर आणि अहमदनगर | 1979 | 366.26 | माळढोक पक्षी | नाही |
| टिपेश्वर अभयारण्य | यवतमाळ | 1997 | 148.63 | बंगाल वाघ | नाही |
वरील नकाशा अभ्यासाच्या उद्देशाने बनवलेला एक सोपा आराखडा आहे. जिल्ह्यांच्या सीमा, गुणक आणि स्थाने अंदाजे असून प्रमाणात नाहीत.