हंगामी वायुपरिसंचरण
मोसमी वारे म्हणजे प्रमुख वाऱ्यांच्या दिशेतील ऋतुनुसार बदल व संबंधित पर्जन्यबदल. नैर्ऋत्य मोसमी वारे हा भारताचा प्रमुख पावसाळा, साधारण जून–सप्टेंबर; आगमन, माघार व स्थानिक पाऊस वर्षानुसार बदलतो.
MPSC भूगोल प्रकरणे · ६ / ८
ऋतुनुसार वाऱ्यांची दिशा बदलणे, दोन मुख्य शाखा, भूरचना व पावसातील बदल.
भूगोल केंद्रप्रकरणातील भाग १ / ५
मोसमी वारे म्हणजे प्रमुख वाऱ्यांच्या दिशेतील ऋतुनुसार बदल व संबंधित पर्जन्यबदल. नैर्ऋत्य मोसमी वारे हा भारताचा प्रमुख पावसाळा, साधारण जून–सप्टेंबर; आगमन, माघार व स्थानिक पाऊस वर्षानुसार बदलतो.

भूमी व महासागराच्या असमान तापण्याने दाबरचना बदलते. उत्तर गोलार्धाच्या उन्हाळ्यात उष्णकटिबंधीय अभिसरण पट्टा उत्तरेकडे सरकतो; विषुववृत्त ओलांडणारा प्रवाह पृथ्वीच्या परिवलनाने वळतो. ही भूमी–समुद्र–वातावरण प्रणाली आहे, फक्त रोजचा सागरी वारा नाही.
प्रक्रियांची सांगड
हंगामी तापणे
दाब व वाऱ्यात बदल
ओलाव्याचे वहन
हवा चढणे व पाऊस
नैर्ऋत्य प्रवाहाच्या अरबी समुद्र व बंगालच्या उपसागर अशा शाखा मानल्या जातात. भूरचनेमुळे हवा वर जाते व कमी दाबाच्या प्रणाली पाऊस कुठे पडेल ते बदलतात. या अभ्यासासाठी शाखा आहेत; सर्वत्र ठरावीक पाणी देणाऱ्या स्वतंत्र नळ्या नाहीत.
सक्रिय व खंड अवस्था हंगामातील पावसाचे वितरण बदलतात. ENSO व हिंदी महासागरातील स्थिती प्रभाव टाकू शकते, पण एक निर्देशांक महाराष्ट्रातील विशिष्ट जिल्ह्यातील पावसाची हमी देत नाही. चालू स्थितीसाठी अधिकृत अंदाज वापरा.
प्रकरणातील भाग २ / ५
| वैशिष्ट्य | काय लक्षात ठेवावे |
|---|---|
| हंगामी दिशाबदल | ऋतुनुसार प्रमुख वायुपरिसंचरण बदलणे. |
| प्रतिरोध पर्जन्य | भूरचनेमुळे वर चढणारी दमट हवा. |
| सक्रिय/खंड अवस्था | एकाच हंगामातील पावसातील चढउतार. |
प्रकरणातील भाग ३ / ५
वाताभिमुख उतार ठरवण्यापूर्वी ओलाव्याचा स्रोत व वाऱ्याची दिशा ओळखा.
हवा चढणे, थंड होणे व सांद्रीभवन मांडा. नंतर उतरणाऱ्या वातविमुख हवेची तुलना करा; ठरावीक पर्जन्यमानाचा दावा नको.
भारतीय मोसमी वारे एका कारणाऐवजी परस्पर संबंधित प्रणाली म्हणून स्पष्ट करा.
प्रकरणातील भाग ४ / ५
हे स्वतंत्रपणे तयार केलेले सराव प्रश्न आहेत, मागील परीक्षांतील प्रश्न नाहीत. प्रत्येक प्रश्नाचे एक योग्य उत्तर आहे; परीक्षा गुण किंवा ऋण गुणांकन लागू नाही.
प्रकरणातील भाग ५ / ५
माहितीचा आढावा: १५ नोव्हेंबर २०२६. सामान्य अध्ययनाचा पायाभूत अभ्यासक्रम; कोणत्याही परीक्षा-वर्षाचा संपूर्ण अभ्यासक्रम असल्याचा दावा नाही.