उत्पत्तीनुसार वर्गीकरण
मॅग्मा किंवा लाव्हा थंड झाल्याने अग्निजन्य खडक बनतात: बेसाल्ट बहिर्निर्मित, ग्रॅनाइट अंतर्निर्मित उदाहरण. गाळ साचणे व शिलीभवन किंवा इतर गाळजन्य प्रक्रियांतून स्तरित खडक बनतात; वालुकाश्म हे उदाहरण आहे.
MPSC भूगोल प्रकरणे · ७ / ८
खडकांचे गट ओळखा व तुटणे, वहन आणि संचयन वेगळे समजा.
भूगोल केंद्रप्रकरणातील भाग १ / ५
मॅग्मा किंवा लाव्हा थंड झाल्याने अग्निजन्य खडक बनतात: बेसाल्ट बहिर्निर्मित, ग्रॅनाइट अंतर्निर्मित उदाहरण. गाळ साचणे व शिलीभवन किंवा इतर गाळजन्य प्रक्रियांतून स्तरित खडक बनतात; वालुकाश्म हे उदाहरण आहे.

उष्णता, दाब व द्रवांमुळे खडक मुख्यतः घन अवस्थेत बदलतो. चुनखडकापासून संगमरवर बनू शकतो. खडक वितळून पुन्हा थंड झाल्यास अग्निजन्य खडक बनतो, केवळ रूपांतरित खडक नाही.
गाळाचा एक मार्ग
जागेवर विदारण
धूप व वहन
संचयन
गाडले जाणे व शिलीभवन
विदारणात खडक जागेवर तुटतो किंवा रासायनिक बदलतो. धूप पदार्थ काढून नेते; नदी, वारा, हिम किंवा गुरुत्व त्याचे वहन करू शकतात. वाहून आणलेला पदार्थ साचणे म्हणजे संचयन. नदीच्या पूरमैदानात अनेकदा जलोढ गाळ असतो.
खडक विदारण, गाडला जाणे, रूपांतरण, वितळणे व थंड होणे असे अनेक मार्ग घेऊ शकतो. प्रत्येक खडकासाठी अनिवार्य क्रम नाही. मृदानिर्मितीत मूळ खडकासोबत जीव, हवामान, भूरचना व काळ यांचाही सहभाग असतो.
प्रकरणातील भाग २ / ५
| वैशिष्ट्य | काय लक्षात ठेवावे |
|---|---|
| विदारण | जागेवर तुटणे किंवा बदलणे. |
| धूप | पदार्थ मूळ जागेवरून काढला जाणे. |
| संचयन | वाहून आणलेला पदार्थ साचणे. |
प्रकरणातील भाग ३ / ५
जागेवर तयार झालेले तुकडे भौतिक विदारण दाखवतात. अपवाह ते वाहून नेतो तेव्हा धूप व वहन होते.
प्रवाहस्थितीमुळे कण साचतात तेव्हा संचयन होते. सर्व टप्प्यांना विदारण म्हणू नका.
एका नदीखोऱ्याच्या उदाहरणातून विदारण, धूप व संचयन वेगळे स्पष्ट करा.
प्रकरणातील भाग ४ / ५
हे स्वतंत्रपणे तयार केलेले सराव प्रश्न आहेत, मागील परीक्षांतील प्रश्न नाहीत. प्रत्येक प्रश्नाचे एक योग्य उत्तर आहे; परीक्षा गुण किंवा ऋण गुणांकन लागू नाही.
प्रकरणातील भाग ५ / ५
माहितीचा आढावा: १५ नोव्हेंबर २०२६. सामान्य अध्ययनाचा पायाभूत अभ्यासक्रम; कोणत्याही परीक्षा-वर्षाचा संपूर्ण अभ्यासक्रम असल्याचा दावा नाही.