पर्वतरांगा शोधा
सह्याद्री पश्चिम किनाऱ्याजवळ साधारण उत्तर–दक्षिण पसरलेली आहे. सातपुडा पट्टा उत्तर महाराष्ट्रात तापी खोऱ्याच्या उत्तरेस साधारण पूर्व–पश्चिम आहे.
MPSC भूगोल प्रकरणे · २ / ८
दोन्ही पर्वतीय पट्टे ओळखा आणि घाटमार्गांचा वाहतूक मार्गांशी संबंध जोडून शिका.
भूगोल केंद्रप्रकरणातील भाग १ / ५
सह्याद्री पश्चिम किनाऱ्याजवळ साधारण उत्तर–दक्षिण पसरलेली आहे. सातपुडा पट्टा उत्तर महाराष्ट्रात तापी खोऱ्याच्या उत्तरेस साधारण पूर्व–पश्चिम आहे.

घाट हा पर्वतीय अडथळा ओलांडण्याचा तुलनेने सुलभ मार्ग आहे. तो कोणती किनारी व पठारी केंद्रे जोडतो हे व्यापार व वस्तीशी जोडा.
वाहतूक संबंध समजून घ्या
किनारी केंद्र
घाटमार्ग
पठारी केंद्र
बोर घाट मुंबई–पुणे मार्गावर, तर थळ/कसारा घाट मुंबई–नाशिक मार्गावर आहे. नाणेघाटाने ऐतिहासिक व्यापारात कोकण व जुन्नरच्या पठारी प्रदेशाला जोडले.
तीव्र उतार, अपक्षयित किंवा भेगाळलेला खडक, मुसळधार पाऊस व रस्त्यासाठीची कापणी मिळून भूस्खलनाचा धोका वाढवू शकतात. घाटमार्ग म्हणजे अतिवृष्टीत सुरक्षिततेची हमी नाही.
प्रकरणातील भाग २ / ५
| वैशिष्ट्य | काय लक्षात ठेवावे |
|---|---|
| बोर घाट | मुंबई–पुणे; खोपोली/खंडाळ्याकडील सह्याद्री ओलांडणारा मार्ग. |
| थळ/कसारा घाट | मुंबई–नाशिक; कसारा–इगतपुरी मार्ग. |
| नाणेघाट | ऐतिहासिक कोकण–जुन्नर जोडणी; आधुनिक मुख्य वाहतूक मार्गांपासून वेगळी ओळखा. |
प्रकरणातील भाग ३ / ५
अंतर्गत केंद्र ओळखा: पुणे, नाशिक की जुन्नर.
पुणे–बोर, नाशिक–थळ/कसारा व जुन्नरचा ऐतिहासिक व्यापार–नाणेघाट जुळवा.
सह्याद्रीतील घाटांनी किनारा–पठार संबंध कसे घडवले?
प्रकरणातील भाग ४ / ५
हे स्वतंत्रपणे तयार केलेले सराव प्रश्न आहेत, मागील परीक्षांतील प्रश्न नाहीत. प्रत्येक प्रश्नाचे एक योग्य उत्तर आहे; परीक्षा गुण किंवा ऋण गुणांकन लागू नाही.
प्रकरणातील भाग ५ / ५
पश्चिम घाट व सातपुडा पट्टा शोधा; हा घाटमार्गाचा तपशीलवार सर्वेक्षण नकाशा नाही.
नकाशा उघडामार्ग जुळवण्यापूर्वी पुणे, नाशिक व किनारी जिल्हे शोधा.
नकाशा उघडामाहितीचा आढावा: १५ नोव्हेंबर २०२६. सामान्य अध्ययनाचा पायाभूत अभ्यासक्रम; कोणत्याही परीक्षा-वर्षाचा संपूर्ण अभ्यासक्रम असल्याचा दावा नाही.