पश्चिमेकडून पूर्वेकडे ओळखा
कोकण हा अरबी समुद्र व सह्याद्री यांमधील अरुंद किनारी पट्टा आहे. मुख्य कड्याच्या पूर्वेला तो दाखवू नका.
सह्याद्री ही प्रमुख पश्चिम उच्चभूमी व जलविभाजक आहे; अंतर्गत प्रदेशाचा सर्वसाधारण उतार पूर्व व आग्नेयेकडे आहे.
MPSC भूगोल प्रकरणे · १ / ८
अरबी समुद्रापासून सह्याद्री पार करून पठारापर्यंत राज्य समजून घ्या. प्राकृतिक प्रदेश व प्रशासकीय विभाग वेगळे ओळखा.
भूगोल केंद्रप्रकरणातील भाग १ / ५
कोकण हा अरबी समुद्र व सह्याद्री यांमधील अरुंद किनारी पट्टा आहे. मुख्य कड्याच्या पूर्वेला तो दाखवू नका.
सह्याद्री ही प्रमुख पश्चिम उच्चभूमी व जलविभाजक आहे; अंतर्गत प्रदेशाचा सर्वसाधारण उतार पूर्व व आग्नेयेकडे आहे.

पठार हा उंचावलेला व तुलनेने सपाट पृष्ठभागांचा प्रदेश असतो; नदीखोरी व टेकड्यांमुळे महाराष्ट्राचे पठार सर्वत्र सपाट नाही.
दख्खनच्या ज्वालामुखी प्रदेशात बेसॉल्ट व्यापक आहे; म्हणून संपूर्ण राज्यातील खडक, मृदा किंवा भूजल एकसारखे नसतात.
पश्चिम–पूर्व भूरूप क्रम
अरबी समुद्र
कोकण
सह्याद्री
अंतर्गत पठार
कोकणातील अनेक लहान नद्या पश्चिमेकडे अरबी समुद्राला मिळतात. गोदावरी व कृष्णा प्रणाली अंतर्गत विस्तृत भागाचे पाणी बंगालच्या उपसागराकडे नेतात.
प्रादेशिक उतार ही व्यापक प्रवृत्ती आहे; प्रत्येक नदी पूर्वेकडेच वाहते असा नियम नाही. तापी व किनारी नद्या महत्त्वाचे अपवाद आहेत.
प्राकृतिक प्रदेश भूरूप सांगतात; महसुली विभाग व जिल्हे प्रशासनासाठी आहेत. हवामान उपविभाग निरीक्षणांसाठी आहेत; त्यांच्या सीमा एकसारख्या असतीलच असे नाही.
परीक्षेतील विधान भूरूप, खोरे, हवामान की प्रशासन यांबाबत आहे ते आधी ओळखा.
प्रकरणातील भाग २ / ५
| वैशिष्ट्य | काय लक्षात ठेवावे |
|---|---|
| कोकण | सह्याद्रीच्या पश्चिमेकडील किनारी सखल प्रदेश; अनेक लहान पश्चिमवाहिनी नद्या. |
| सह्याद्री | उच्चभूमीचा अडथळा: जलविभाजक, प्रतिरोध पाऊस व घाटमार्ग यांचा संबंध. |
| पठार | नदीखोऱ्यांनी विभागलेला उंच अंतर्गत प्रदेश; परिस्थिती प्रदेशानुसार बदलते. |
प्रकरणातील भाग ३ / ५
किनारी प्रदेशातून सुरुवात करून सह्याद्री पार करत पठाराकडे जा.
चढाचा घाटमार्गाशी व पावसातील फरकाचा पर्वतीय अडथळ्याशी संबंध जोडा.
एकाच राज्यात असल्यामुळे दोन्ही शहरांचे भूरूप किंवा पर्जन्य समान मानू नका.
महाराष्ट्राच्या जलप्रणाली व पर्जन्यात भूरूपाची भूमिका स्पष्ट करा.
प्रकरणातील भाग ४ / ५
हे स्वतंत्रपणे तयार केलेले सराव प्रश्न आहेत, मागील परीक्षांतील प्रश्न नाहीत. प्रत्येक प्रश्नाचे एक योग्य उत्तर आहे; परीक्षा गुण किंवा ऋण गुणांकन लागू नाही.
प्रकरणातील भाग ५ / ५
किनारी व अंतर्गत जिल्हे शोधा; जिल्हा सीमा व प्राकृतिक प्रदेश वेगळे ओळखा.
नकाशा उघडापश्चिमवाहिनी किनारी नद्यांची पूर्वेकडे निचरा करणाऱ्या प्रणालींशी तुलना करा.
नकाशा उघडामाहितीचा आढावा: १५ नोव्हेंबर २०२६. सामान्य अध्ययनाचा पायाभूत अभ्यासक्रम; कोणत्याही परीक्षा-वर्षाचा संपूर्ण अभ्यासक्रम असल्याचा दावा नाही.