दैनंदिन व दीर्घकालीन हवामान
दैनंदिन हवामान अल्पकालीन वातावरणस्थिती दर्शवते. दीर्घकालीन हवामानात अनेक वर्षांचे स्वरूप व बदल समाविष्ट असतात; एका उष्ण दिवसावरून कल ठरत नाही.
MPSC भूगोल प्रकरणे · ४ / ८
ओला किनारा, पर्जन्यछाया आणि एकूण पावसाइतकेच त्याच्या वितरणाचे महत्त्व समजून घ्या.
भूगोल केंद्रप्रकरणातील भाग १ / ५
दैनंदिन हवामान अल्पकालीन वातावरणस्थिती दर्शवते. दीर्घकालीन हवामानात अनेक वर्षांचे स्वरूप व बदल समाविष्ट असतात; एका उष्ण दिवसावरून कल ठरत नाही.

दमट नैर्ऋत्य प्रवाहात हवा सह्याद्रीच्या पश्चिम उतारावर चढून थंड होते व पाऊस पडू शकतो. माथ्याच्या पूर्वेला उतरणारी हवा पर्जन्यछायेस हातभार लावते. घाटाच्या पूर्वेकडील सर्व ठिकाणे सारखी कोरडी नसतात; विदर्भात इतर हवामान प्रणालींमुळेही मोसमी पाऊस पडतो.
प्रतिरोध पर्जन्य समजून घ्या
दमट वारा
हवा चढून थंड होते
वाताभिमुख पाऊस
कोरडा वातविमुख उतार
IMD च्या महाराष्ट्र व्यापणाऱ्या हवामान उपविभागांत कोकण व गोवा, मध्य महाराष्ट्र, मराठवाडा आणि विदर्भ येतात. हे महसुली विभाग नाहीत; कोकण व गोवा उपविभागात गोवाही येतो.
सरासरीच्या जवळचा हंगामी पाऊस दीर्घ खंड किंवा काही तीव्र सरी लपवू शकतो. पिकावरील ताण वेळ, मातीतील ओलावा व सिंचनावर अवलंबून असतो. वेगवान अपवाहामुळे पूर येऊ शकतो पण तितकेच भूजल पुनर्भरण होईलच असे नाही; पाणी जमिनीत मुरणे म्हणजे अंतःस्रवण.
प्रकरणातील भाग २ / ५
| वैशिष्ट्य | काय लक्षात ठेवावे |
|---|---|
| हंगामी एकूण | संपूर्ण हंगामात किती पाऊस पडला. |
| वितरण | पाऊस कुठे व कधी पडला, खंडांसह. |
| तीव्रता | वेळेच्या एककातील पाऊस; अपवाह व धूप यांसाठी महत्त्वाचा. |
प्रकरणातील भाग ३ / ५
नियमित उपयुक्त सरींची तुलना काही जोरदार वादळे व फुलोऱ्याच्या वेळी मोठा खंड यांच्याशी करा.
समान एकूण पावसावरून समान उत्पादन मानू नका: पिकाची अवस्था, ओलावा, निचरा व सिंचन पाहा.
केवळ हंगामी एकूण पाऊस महाराष्ट्रातील कृषी दुष्काळाचा धोका का स्पष्ट करू शकत नाही?
प्रकरणातील भाग ४ / ५
हे स्वतंत्रपणे तयार केलेले सराव प्रश्न आहेत, मागील परीक्षांतील प्रश्न नाहीत. प्रत्येक प्रश्नाचे एक योग्य उत्तर आहे; परीक्षा गुण किंवा ऋण गुणांकन लागू नाही.
प्रकरणातील भाग ५ / ५
माहितीचा आढावा: १५ नोव्हेंबर २०२६. सामान्य अध्ययनाचा पायाभूत अभ्यासक्रम; कोणत्याही परीक्षा-वर्षाचा संपूर्ण अभ्यासक्रम असल्याचा दावा नाही.