काळी मृदा: जलसाठा व मर्यादा
दख्खनच्या मोठ्या भागात बेसाल्ट मूळ पदार्थाशी संबंधित काळी मृदा आहे. चिकण काळी मृदा ओलावा धरते, ओली असताना फुगते व कोरडी पडल्यावर भेगा पडतात. निचरा व पोषक व्यवस्थापन आवश्यक; काळा रंग म्हणजे सर्व पोषक भरपूर असे नाही.
MPSC भूगोल प्रकरणे · ५ / ८
मृदेचे गुण पाऊस, पिकांच्या गरजा व संवर्धनाशी जोडा.
भूगोल केंद्रप्रकरणातील भाग १ / ५
दख्खनच्या मोठ्या भागात बेसाल्ट मूळ पदार्थाशी संबंधित काळी मृदा आहे. चिकण काळी मृदा ओलावा धरते, ओली असताना फुगते व कोरडी पडल्यावर भेगा पडतात. निचरा व पोषक व्यवस्थापन आवश्यक; काळा रंग म्हणजे सर्व पोषक भरपूर असे नाही.

उष्ण व आर्द्र परिस्थितीत कोकण व घाटाच्या काही भागांत तीव्र निक्षालन व जांभी मृदानिर्मिती होते. महाराष्ट्रात उथळ, मध्यम व खोल मृदाही आहेत; राज्यासाठी एकच मृदाप्रकार सांगितल्यास स्थानिक फरक लपतात.
पीक जुळवण्यापूर्वी विचार करा
मृदा खोली व पोत
हंगामी पाणी
पिकाच्या गरजा
योग्य व्यवस्थापन
भाताचा संबंध दमट कोकणातील सखल भागाशी, तर कापसाचा अंतर्गत भागातील योग्य काळ्या मृदेशी आहे. हे व्यापक संबंध आहेत, बंदिस्त सीमा नाहीत. पीक निवड पाऊस, तापमान, सिंचन, निचरा व मृदेची खोली यांवरही अवलंबून असते.
समोच्च पद्धती, वनस्पती आच्छादन व योग्य आच्छादनामुळे धूप किंवा ओलाव्याची हानी कमी होऊ शकते. ऊसाला पाणी जास्त लागते; ऊस दिसणे म्हणजे कोरडा प्रदेश नैसर्गिकरीत्या योग्य आहे असे नाही. ही अभ्यासतत्त्वे आहेत, स्थानिक कृषी सल्ल्याचा पर्याय नाही.
प्रकरणातील भाग २ / ५
| वैशिष्ट्य | काय लक्षात ठेवावे |
|---|---|
| काळी चिकण मृदा | ओलावा धारण; निचरा व पोषक पाहा. |
| जांभी मृदा | उष्ण, दमट परिस्थितीत तीव्र निक्षालन. |
| ऊस | पाण्याची मोठी गरज; खात्रीशीर जलपुरवठा पाहा. |
प्रकरणातील भाग ३ / ५
काळ्या मृदेची दोन शेतं खोली, उतार, निचरा व पाण्याच्या उपलब्धतेत वेगळी असू शकतात.
पीक योग्य म्हणण्यापूर्वी या बाबी पिकाचा वाढीचा काळ व ओलाव्याच्या गरजेशी जुळवा.
महाराष्ट्रातील शेतीत मृदा संवर्धन व जलताळेबंद एकत्र का पाहावेत?
प्रकरणातील भाग ४ / ५
हे स्वतंत्रपणे तयार केलेले सराव प्रश्न आहेत, मागील परीक्षांतील प्रश्न नाहीत. प्रत्येक प्रश्नाचे एक योग्य उत्तर आहे; परीक्षा गुण किंवा ऋण गुणांकन लागू नाही.
प्रकरणातील भाग ५ / ५
व्यापक मृदा प्रदेश शोधा; राष्ट्रीय नकाशावरून शेतातील अचूक मृदा खोली ठरवू नका.
नकाशा उघडाभात व कापूस प्रदेश पाऊस व मृदा संकल्पनांशी जुळवा.
नकाशा उघडामाहितीचा आढावा: १५ नोव्हेंबर २०२६. सामान्य अध्ययनाचा पायाभूत अभ्यासक्रम; कोणत्याही परीक्षा-वर्षाचा संपूर्ण अभ्यासक्रम असल्याचा दावा नाही.